ZMĘCZONA ŚMIERĆ. 100 lat od premiery ekspresjonistycznej baśni

tytuł oryginalny: Der müde Tod
data premiery: 6 października 1921
czas trwania: 97 minut
reżyseria: Fritz Lang
scenariusz: Fritz Lang, Thea von Harbou

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Jednym z najciekawszych zjawisk w dziejach kina jest niemiecki ekspresjonizm. Omawiając historię kinematografii, nie sposób zapomnieć o ogromnym wpływie, jaki ten nurt wywarł na reżyserów i w ogóle na wszystkie aspekty techniczne związanie z kinem. Powszechnie znane i doceniane amerykańskie czy europejskie filmy dużo zawdzięczają niemieckim ekspresjonistom. A jednak masowa publiczność może znać wielkie osiągnięcia nurtu jedynie ze słyszenia i z książek filmoznawczych. Nie należą już do chętnie oglądanych. Bo arcydzieła gatunku powstawały w epoce kina niemego, a produkcje z tamtego okresu interesują już tylko garstkę pasjonatów. Z okazji okrągłej setnej rocznicy premiery jednego z klasyków ekspresjonizmu postanowiłem złożyć hołd dawnym czasom kina, gdy eksperymentowano z formą wizualną i techniką opowiadania historii. Współcześnie te produkcje mogą się wydawać naiwne i nieprzekonujące, ale wciąż imponują jako niewyczerpane źródło inspiracji.

Bannion

The Big Heat (1953 / 90 minut)

reżyseria: Fritz Lang 

scenariusz: Sydney Boehm na podst. powieści Williama P. McGiverna

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl w cyklu Czarno na białym

Ostrzeżenie przed spoilerami: 
w niniejszym tekście wspominam o kilku ważnych zwrotach akcji!

Oryginalny tytuł filmu brzmi The Big Heat, czyli wielki upał, przy czym nie chodzi o pogodę, ale o porywy emocji, będące skutkiem burzliwych zdarzeń. To jeden z najważniejszych amerykańskich filmów Fritza Langa, niegdyś czołowego reprezentanta ekspresjonizmu niemieckiego. Takie dzieła jak Kobieta w oknie (1944), Szkarłatna ulica (1945) i U progu tajemnicy (1947) uczyniły z niego mistrza mrocznego kryminału. Bannion znacząco się od nich różni. Chociaż jest zaliczany do filmów noir i obecne są w nim tajemnica, zbrodnia i suspens, bliżej mu do realistycznego dramatu policyjnego. Natomiast postać sierżanta Dave'a Banniona wygląda jak prototyp gliniarza w stylu Brudnego Harry'ego. Jest to wszak człowiek niesubordynowany, nękający osoby podejrzane, cyniczny i bezwzględny w swojej robocie. Scenariusz napisał reporter Sydney Boehm, inspirując się utworem Williama P. McGiverna The Big Heat, opublikowanym w 1952 w magazynie „Saturday Evening Post”, a w 1953 wydanym jako powieść. 

Głęboki sen o śmierci. Filmy NOIR z lat 40.

 

Tekst opublikowany także w serwisie film.org.pl

W moim subiektywnym odczuciu najciekawszym okresem w historii amerykańskiego kina są lata czterdzieste. Głównym powodem takiej opinii jest seria czarnych kryminałów, które łączy bardzo spójna wizja świata obrazująca mroczną prawdę o człowieku. O tym, że jest to wizja bliska rzeczywistości świadczy koszmar drugiej wojny światowej, który otoczył istotę ludzką całunem fatalizmu, atmosferą strachu i paranoi oraz nieprzyjemnym zapachem rozkładu i śmierci. Powszechnie uważa się, iż pierwszy raz pojęcie film noir zostało użyte przez Nino Franka, Włocha piszącego do francuskiej prasy. Zainspirowany cyklem wydawniczym Serie Noir (pod którym we Francji wydawano amerykańskie powieści kryminalne) zauważył w filmach zza oceanu pewną tendencję do kreowania pesymistycznych opowieści łączących tematykę sensacyjną z melodramatem i thrillerem psychologicznym.

Kobieta w oknie

The Woman in the Window (1944 / 107 minut)
reżyseria: Fritz Lang
scenariusz: Nunnally Johnson na podst. powieści J.H. Wallisa

Współtwórca filmowego ekspresjonizmu Fritz Lang po ucieczce z nazistowskich Niemiec rozpoczął pracę w Stanach Zjednoczonych, gdzie swoje pomysły mógł najlepiej wykorzystać w kształtującym się w latach 40. nurcie czarnych kryminałów. Kobieta w oknie to jego pierwsze dzieło, będące klasycznym filmem noir, opowieścią o morderstwie, szantażu i femme fatale. Podobnie jak w Laurze Premingera ważną funkcję pełni portret tajemniczej, ciemnowłosej kobiety. Chyba w jednym i drugim filmie ten obraz rysowany był przez tego samego malarza, bo widać podobny styl (w Laurze portret tytułowej bohaterki to ponoć fotografia opracowana za pomocą farb olejnych, nie wykluczone że w filmie Langa jest podobnie). Znajdujący się na wystawie sklepowej portret przyciąga uwagę facetów, szczególnie pewnego roztargnionego profesora, który po wyczerpujących wykładach z psychologicznych aspektów zabójstwa odczuwa potrzebę poflirtowania ze znacznie młodszą kobietą.

Na krawędzi - ciekawa analiza ludzkich zachowań

Clash by Night (1952 / 105 minut)
reżyseria: Fritz Lang
scenariusz: Alfred Hayes na podst. sztuki Clifforda Odetsa

Na rok przed znakomitym filmem noir Bannion (The Big Heat, 1953) niemiecki reżyser Fritz Lang wykorzystał stylistykę kina noir do opowiedzenia dramatycznej (czy raczej melodramatycznej) historii pełnej burzliwych konfliktów i skomplikowanych relacji między ludźmi. Zrealizowany według sztuki teatralnej Clifforda Odetsa film nie uniknął teatralności widocznej w zachowaniu bohaterów i zdjęciach atelierowych, ale dzięki doborowej obsadzie jest to dość wiarygodna psychologicznie i pełna emocji opowieść o instytucji małżeństwa i zagrożeniach jakie czyhają na małżonków.

To są czasy dla twardych ludzi, czyli o filmach sensacyjnych

Filmy sensacyjne to gatunek bardzo rozległy, obejmujący thrillery, filmy kryminalne (w tym gangsterskie i policyjne), szpiegowskie oraz sensacyjno-wojenne. Te filmy cechuje sensacyjna akcja, motyw walki dobra ze złem, czasami także zaskakujące zwroty akcji i efektowna kulminacja. Bohaterami filmów sensacyjnych są często policjanci, gangsterzy, najemnicy, agenci oraz zwykli ludzie szukający sprawiedliwości na własną rękę. Dlatego poniższe zestawienie jest bardzo różne, o odmiennej tematyce, ale wszystkie te filmy, dzięki sprawnej reżyserii, dostarczają rozrywki i emocji. Kolejność alfabetyczna.