BLIŹNIACZE FATUM. Filmowe historie o identycznych rodzeństwach

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Hitem ostatnich tygodni jest film Ryana Cooglera pt. Grzesznicy z Michaelem B. Jordanem w rolach bliźniaków, co dało pretekst do przyjrzenia się innym filmowym portretom genetycznych sobowtórów. Tym bardziej że w ostatnim czasie powstało więcej tego typu produkcji – inne przykłady to Małpa Osgooda Perkinsa i Dom osobliwości Damiana McCarthy’ego. Bliźniaki od wielu lat fascynują kinowych twórców – identyczne rodzeństwa rodzą pytania o tożsamość, więź, a nawet mroczne strony ludzkiej natury. Podwójna tożsamość może stać się źródłem grozy, tajemnicy, emocjonalnego konfliktu, a także komedii sytuacyjnej.

Sceny przedstawiające bliźniaków realizuje się za pomocą kombinacji różnych technik filmowych: podwójnej ekspozycji, precyzyjnego montażu, dublowania aktora oraz iluzji optycznych. Podwójna ekspozycja polega na naświetleniu jednej klatki filmowej dwukrotnie, najpierw z jedną postacią po jednej stronie kadru, a następnie z tym samym aktorem po drugiej stronie. Wymaga to absolutnej precyzji w ustawieniu kamery, oświetleniu obiektu oraz synchronizacji ruchów, by zachować wrażenie realistycznej interakcji między bliźniakami. Dla uwiarygodnienia takich sekwencji stosuje się też różne formy iluzji optycznych: manipulację perspektywą, zastosowanie luster czy np. odpowiednio zaprojektowaną przestrzeń pozwalającą przeciąć kadr niewidoczną linią.

Propozycja na Halloween

pl Potomstwo / pl Pomiot / ang. The Brood (1979 / 92 minuty)
scenariusz i reżyseria: David Cronenberg

Kanadyjski filmowiec David Cronenberg od początku kariery był twórcą nierozumianym przez krytyków i publiczność. Tylko nieliczni widzieli w nim potencjał. Ale także i dziś, choć tworzy już inne kino, potrafi wzbudzić bardzo skrajne reakcje. Wróćmy jednak do końca lat 70, kiedy to nakręcił swoje pierwsze filmy pełnometrażowe: Dreszcze, Wścieklizna i Potomstwo, w których wymieszano składniki kina exploitation z autorskim spojrzeniem na gatunek horroru. W wielu recenzjach można się spotkać z argumentem, że horror powinien wzbudzać strach, a nie obrzydzenie. Ale są przecież różne oblicza strachu, niektórzy boją się tego co obrzydliwe: oślizgłych robali, ludzkich wnętrzności, zdeformowanych twarzy. I reżyserzy horrorów to wykorzystują, co ma też swoje dobre strony, bo oswaja ludzi z paskudztwem jakiego nie brakuje w naszym parszywym świecie.

Historia przemocy

A History of Violence (2005 / 96 minut)
reżyseria: David Cronenberg
scenariusz: Josh Olson na podst. graficznej powieści Johna Wagnera i Vince'a Locke'a

Historia przemocy jest dłuższa niż historia ludzkości, bo przemoc istniała od zawsze jako sposób na przetrwanie, zdobywanie pożywienia, ochronę własnego terytorium i własnej rodziny. Cronenberg nie pokazuje jednak wzorem Kubricka prehistorycznych małp, zabijających się za pomocą prymitywnych narzędzi, ale na przykładzie losów jednego człowieka i jego rodziny pokazuje jak przemoc brutalnie wdziera się w życie niczego nie spodziewających się obywateli. Ludzie, którzy nigdy wcześniej nie zetknęli się z przemocą, co najwyżej ze złośliwościami i przepychankami kolegów w szkole, nie wiedzą jak zareagować, gdy ktoś przyłoży im pistolet do głowy. Będący adaptacją komiksu film Cronenberga pozbawiony jest typowo komiksowej stylistyki, przemoc nie jest tu przerysowana, ale brutalnie realistyczna, niepokojąca, wzbudzająca obrzydzenie i strach.

Niebezpieczna metoda

A Dangerous Method (2011 / 99 minut)
reżyseria: David Cronenberg
scenariusz: Christopher Hampton na podst. własnej sztuki pt. The Talking Cure i książki Johna Kerra pt. A Most Dangerous Method

Wczesne filmy Cronenberga, takie jak Dreszcze, Wścieklizna i Mucha to produkcje niebezpiecznie balansujące na granicy dobrego smaku, odważne, przerażające i makabryczne. Mnie jednak najbardziej podobała się jego mniej ekstremalna, pozbawiona makabry Martwa strefa, adaptacja znakomitej powieści Stephena Kinga. Większości pozostałych filmów Cronenberga nie widziałem, nie należę więc do wielbicieli jego twórczości. W swoim najnowszym filmie, wbrew tytułowi, reżyser odszedł od niebezpiecznych metod straszenia widzów obrazami śmierci, przemocy, seksu, perwersji. Rysunek psychologiczny postaci jest tu bardziej subtelny, a jakość techniczna doskonalsza, zaś dosłowność w przedstawieniu seksualności i perwersji została zastąpiona przez wnikliwe obserwacje psychologiczne i dwuznaczną grę pomiędzy trójką bohaterów. Cronenberg, który dawniej pokazywał choroby ciała i makabryczne deformacje, w nowym filmie skupił się na pokazaniu ludzkiej duszy - w swojej długiej i burzliwej karierze przeszedł wędrówkę od zewnątrz do wnętrza ludzkiego ciała.