Śladami antycznych legend. MITOLOGIA NA EKRANIE

Alkinoos (Roy Purcell) i Arete (Marina Berti) słuchający opowieści Odyseusza w mini-serialu z 1968

Sukces Odysei Christophera Nolana przypomniał, że liczące tysiące lat opowieści są wieczne – wciąż inspirują twórców i przyciągają widzów do ekranów, a bohaterowie tych dzieł nie przestają fascynować kolejnych pokoleń. Idąc tym tropem, postanowiłem uzupełnić moją kinową panoramę o filmy mitologiczne. To niezwykle pojemny nurt, który przez dekady przybierał na ekranie bardzo różne formy – od widowiskowych produkcji o herosach, bogach i potworach, przez klasyczne ekranizacje greckich tragedii, aż po współczesne i często zaskakujące reinterpretacje antycznych mitów. Od efektownego Ulissesa z Kirkiem Douglasem, przez wybitne dokonania Michalisa Kakojanisa – Elektrę i Ifigenię – aż po kino eksperymentalne i poetyckie, reprezentowane przez Króla Edypa i Medeę Pasoliniego oraz Elektrę, moją miłość Miklósa Jancsó... A wymieniłem tylko te tytuły, które w niniejszym zestawieniu się... nie pojawiły.

W zabawie udział wzięło pięć osób, oprócz mnie także ekipa Savage Sinema w niepełnym składzie, czyli Caligula, Justine i Haku oraz autor bloga Po napisach – Patryk Karwowski. Nie chodziło nam o stworzenie zamkniętego rankingu bezwzględnie najlepszych dzieł gatunku. Dlatego są tu filmy, które różnią się nie tylko stylem i podejściem do antycznych przekazów, lecz także poziomem wykonania. Każdy jednak jest na swój sposób fascynujący, tak jak niezwykle intrygująca jest klasyczna mitologia. Zawarte w nich motywy, mimo iż sformułowane tysiące lat temu, wciąż mogą inspirować filmowców i przemawiać do widzów. Zapraszamy do wspólnej podróży przez różne oblicza kina mitologicznego.

BLIŹNIACZE FATUM. Filmowe historie o identycznych rodzeństwach

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Hitem ostatnich tygodni jest film Ryana Cooglera pt. Grzesznicy z Michaelem B. Jordanem w rolach bliźniaków, co dało pretekst do przyjrzenia się innym filmowym portretom genetycznych sobowtórów. Tym bardziej że w ostatnim czasie powstało więcej tego typu produkcji – inne przykłady to Małpa Osgooda Perkinsa i Dom osobliwości Damiana McCarthy’ego. Bliźniaki od wielu lat fascynują kinowych twórców – identyczne rodzeństwa rodzą pytania o tożsamość, więź, a nawet mroczne strony ludzkiej natury. Podwójna tożsamość może stać się źródłem grozy, tajemnicy, emocjonalnego konfliktu, a także komedii sytuacyjnej.

Sceny przedstawiające bliźniaków realizuje się za pomocą kombinacji różnych technik filmowych: podwójnej ekspozycji, precyzyjnego montażu, dublowania aktora oraz iluzji optycznych. Podwójna ekspozycja polega na naświetleniu jednej klatki filmowej dwukrotnie, najpierw z jedną postacią po jednej stronie kadru, a następnie z tym samym aktorem po drugiej stronie. Wymaga to absolutnej precyzji w ustawieniu kamery, oświetleniu obiektu oraz synchronizacji ruchów, by zachować wrażenie realistycznej interakcji między bliźniakami. Dla uwiarygodnienia takich sekwencji stosuje się też różne formy iluzji optycznych: manipulację perspektywą, zastosowanie luster czy np. odpowiednio zaprojektowaną przestrzeń pozwalającą przeciąć kadr niewidoczną linią.

OGNIEM I MIECZEM (1962). Winnetou w roli Skrzetuskiego...

Col ferro e col fuoco (1962 / 112 minut)

anglojęzyczne tytuły: Invasion 1700, With Fire and Sword

________________________________________________________________

reżyseria: Fernando Cerchio & Sergio Bergonzelli 

scenariusz: Ugo Liberatore & George St. George

adaptacja: Ugo Liberatore & Remigio Del Grosso & Enrico Ribulsi

pierwowzór: Henryk Sienkiewicz – Ogniem i mieczem (powieść, wyd. 1884)

________________________________________________________________

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Napisana w trakcie zaborów, po klęsce powstania styczniowego, Trylogia Henryka Sienkiewicza miała na celu przywrócenie nadziei i otuchy wymęczonemu i zniewolonemu narodowi. Dlatego realia historyczne pisarz uczynił tłem dla efektownych przygód i czynów bohaterskich. To tłumaczy poniekąd zainteresowanie Sienkiewiczowską literaturą poza granicami Polski. Wprawdzie istnieje tylko jedna zagraniczna adaptacja Trylogii, ale to może wynikać z tego, że poniosła w kinach sromotną porażkę i w związku z tym zaprzestano dalszych prób. Mowa o nakręconej w Jugosławii przez Włochów ramotce Col ferro e col fuoco (1962) na motywach pierwszej części Trylogii pt. Ogniem i mieczem, wydanej po raz pierwszy w 1884 roku.

Perły włoskiego kina dostępne na platformie NETFLIX

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Kiedy w 2009 roku zacząłem pisać o filmach, moim celem nie było (i nadal nie jest) polecanie nowości, ale wyszukiwanie mniej popularnych, nieodkrytych przed szeroką publicznością starych tytułów. Szczególnie zainteresowało mnie kino włoskie, bo w swoim najlepszym okresie (lata 60.–70.) miało dużo do zaoferowania, jeśli chodzi o gatunkowe zróżnicowanie. Było więc z czego wybierać. W ostatnich miesiącach na największej platformie streamingowej zaczęło się pojawiać sporo „włoszczyzny”, więc nie mogłem obok tego przejść obojętnie. Tym bardziej że pojawiły się tam również filmy, których nie znałem, a nawet gatunki, z którymi nie miałem wcześniej do czynienia (musicarello). Przyznaję, że nie wszystko z tej włoskiej kolekcji przypadło mi do gustu. Nie polubiłem duetu Franco Franchi i Ciccio Ingrassia, także Bombolo (z cyklu Nico Giraldi), a nawet mega popularny Totò nie byli mnie w stanie rozbawić ani w jakikolwiek sposób ułatwić seansu, wobec czego wielu ich filmów nie obejrzałem do końca.

FILMY MIECZA I SANDAŁÓW. O niezwykłej magii włoskiego kina PEPLUM

Grafika: Łukasz Budnik (red. nacz. film.org.pl)

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Łacińska nazwa peplum pochodzi od starogreckiego peplos, szaty przypominającej wełniany płaszcz i przeznaczonej do noszenia dla kobiet w starożytnej Grecji. Filmowym gatunkiem peplum stało się prawdopodobnie w 1963 roku, kiedy to Bertrand Tavernier wraz z członkami założonego przez siebie klubu kinofilów ochrzcił tym mianem filmy rozgrywające się w czasach antycznych. Głównym przykładem, na którym oparli definicję nowego gatunku był film Szata (The Robe, 1953) Henry'ego Kostera, gdzie bardzo ważną funkcję pełnią nagrodzone Oscarem kostiumy w starożytnym, grecko-rzymskim stylu. Poza tym jest to film, który przetwarza znaną historię w formę wystawnego widowiska, a nie rzetelnego dramatu historycznego. Stanowi więc idealną definicję gatunku.

Adios, Ringo!

1. października w szpitalu znajdującym się w Civitavecchia niedaleko Rzymu w wyniku obrażeń po wypadku samochodowym zmarł Giuliano Gemma (1938–2013), popularny w latach 60. i 70. odtwórca głównych ról we włoskich filmach. Zanim zainteresowało go aktorstwo sporo trenował, ćwiczył boks i zapasy, uprawiał gimnastykę i akrobatykę, grał w tenisa. Dzięki wysportowanej sylwetce i odpowiednim warunkom fizycznym został najpierw kaskaderem i epizodystą. W nakręconym we Włoszech Ben-Hurze (1959) pojawił się w jednej scenie u boku Charltona Hestona i Stephena Boyda. W następnej dekadzie był już gwiazdorem licznych filmów rozrywkowych, w których mógł popisać się swoimi umiejętnościami, wykonywał więc akrobacje i brał udział w walkach na pięści. Nadal nie doceniano jego aktorskiego talentu i mimo iż trafił na plan wybitnego dzieła Luchina Viscontiego pt. Lampart (1963) nie mógł się tym pochwalić, gdyż większość jego scen została usunięta podczas montażu. Zostawiono tylko jedną - tę, w której Gemma jako generał Garibaldiego ogląda freski w pałacu.

Włoskie kino gatunkowe

W kinie amerykańskim trudno jest czasem odróżnić kino autorskie od gatunkowego, bo niewielu jest twórców takich jak John Cassavetes i Jim Jarmusch (choć z czasem ich przybywa), którzy tworzyli w pełni autorskie dzieła, nie oglądając się na innych i na obowiązującą modę. W przeciwieństwie do nich wielu wybitnych amerykańskich filmowców, takich jak np. Orson Welles, Alfred Hitchcock i Stanley Kubrick, swoje artystyczne eksperymenty umieszczali w filmach, które łatwo przyporządkować do konkretnego gatunku. Welles zaliczył flirt z kinem noir, Hitchcock tworzył kryminały, thrillery i filmy szpiegowskie, zaś Kubrick spróbował swoich sił w science fiction, horrorze, dramacie historycznym i wojennym. Nie ulega jednak wątpliwości, że kręcili oni dzieła autorskie, nawet mimo tego, że Hitchcock nie pisał scenariuszy do swoich filmów - z pewnością jednak przemycił do scenariuszy własną wizję kina.

Przybycie Tytanów

Arrivano i titani (1962 / 110 minut)
reżyseria: Duccio Tessari
scenariusz: Ennio De Concini, Duccio Tessari

Debiut reżyserski Tessariego to przygodowy spektakl w stylu inspirowanych grecką mitologią i antyczną historią filmów peplum. Znany z inwestowania w ambitne dzieła producent Franco Cristaldi postawił tym razem na barwne widowisko przygodowe. Dzięki jego finansowemu wsparciu i zatrudnieniu odpowiednich fachowców powstał film, który nie wygląda gorzej niż realizowane w tym samym czasie hollywoodzkie superprodukcje historyczne. A fabuła w ciekawy sposób łączy mitologię i przygodę z wizją starożytnej Grecji. Jeden z Tytanów, zwinny i inteligentny Krios, opuszcza podziemne jaskinie Hadesu i trafia na Kretę, rządzoną przez samozwańczego Kadmosa. Pozbawiony boskiej mocy Tytan otrzymuje szansę, by uwolnić siebie i swoich braci od męczarni w Tartarze - musi tylko doprowadzić do upadku króla Kadmosa. Bezwzględny władca Krety zabił swoją żonę, poślubił zimną i wyrachowaną kochankę oraz uwięził swoją córkę, bo zgodnie z przepowiednią, gdy córka się zakocha nastąpi kres jego władzy. I nietrudno przewidzieć, że to właśnie Krios zakocha się w królewskiej córce - z wzajemnością.

Sylva Koscina - cesarzowa europejskiego kina

Sylva Koscina urodziła się w 1933 roku w Zagrzebiu w byłej Jugosławii (obecnie Chorwacja). Jej matka była Polką, ojciec miał pochodzenie grecko-włoskie. Koscina wyjechała do Włoch po II wojnie światowej. Po wygraniu kilku konkursów piękności studiowała fizykę na Uniwersytecie w Neapolu. Marzyła o aktorstwie, wyjechała więc do Rzymu, gdzie było centrum przemysłu filmowego. Najpierw jednak pracowała jako modelka, wreszcie została aktorką. Wyróżniała się urodą i charyzmą, grała nie tylko po włosku, ale też po angielsku i francusku. Nigdy nie wystąpiła w żadnym wielkim hicie kasowym, często zdarzały się jej nawet bardzo słabe filmy, ale zawsze potrafiła przykuć uwagę widza.