PRZEŁOMY MISSOURI. 50 lat od premiery

tytuł oryginalny: The Missouri Breaks 
premiera: 11 maja 1976
czas trwania: 126 minut 
reżyseria: Arthur Penn 
scenariusz: Thomas McGuane

50 lat temu – 11 maja 1976 – publiczność zgromadzona w sali World Theater w Billings w stanie Montana uczestniczyła w szampańskiej gali zorganizowanej z okazji premiery westernu Przełomy Missouri (The Missouri Breaks) w reżyserii Arthura Penna. 472-osobowa widownia bawiła się świetnie, chociaż – jak relacjonował jeden z reporterów – dało się wyczuć pewne rozczarowanie wynikające z tego, że po pojedynku takich gigantów, jak Marlon Brando i Jack Nicholson oczekiwano czegoś innego. Gdy tydzień później film trafił do szerokiej dystrybucji, recenzje krytyków i opinie widzów też były mieszane, co przełożyło się na niższe miejsce w rankingach popularności.

W połowie lat 70. amerykański western znajdował się w stanie wyraźnego kryzysu, ale wciąż pojawiały się w tym gatunku sukcesy kasowe. Wyjęty spod prawa Josey Wales w reżyserii Clinta Eastwooda i Rewolwerowiec nakręcony przez Dona Siegela poradziły sobie znakomicie w kinowych kasach, ale ich budżety były znacznie mniejsze. Przełomy Missouri kosztowały 10 milionów dolarów i miały w obsadzie ekscentrycznego Marlona Brando, co wymusiło drastyczne zmiany w scenariuszu Thomasa McGuane’a i wynikające z tego niespójności.

Akcja filmu rozpoczyna się od samosądu: schwytany koniokrad zostaje powieszony bez procesu, co od razu określa realia świata przedstawionego. Prawa stanowionego praktycznie tu nie ma, a sprawiedliwość wymierzana jest doraźnie i siłą. W tych warunkach działa banda złodziei koni dowodzona przez Toma Logana (Jack Nicholson). Aby zminimalizować ryzyko schwytania, herszt wpada na pomysł, by kupić ranczo, które stałoby się bezpieczną bazą – miejscem, gdzie można bez wzbudzania podejrzeń przechowywać skradzione konie. Decyduje się dokonać napadu na pociąg, by zdobyć środki potrzebne na realizację tego pomysłu.

ONI CIĘ ZABIJĄ. Piekło w nowojorskim hotelu

They Will Kill You (2026 / 94 minuty) 
reżyseria: Kirill Sokolov 
scenariusz: Kirill Sokolov & Alex Litvak

Dla Kirilla Sokolova ten film to nie tylko kolejny krok w karierze, ale też symboliczny początek nowego etapu. Reżyser, który po sprzeciwie wobec wojny w Ukrainie opuścił Rosję, zadebiutował w amerykańskim systemie produkcyjnym i to od razu z budżetem sięgającym 20 milionów dolarów. W realizacji projektu pomogli mu inni imigranci – rodzeństwo z Argentyny, Andy i Barbara Muschietti, którzy objęli funkcje producentów.

Oni cię zabiją to brawurowa mieszanka horroru okultystycznego, czarnej komedii i survivalowego filmu akcji z domieszką sztuk walki. Intryga toczy się wokół hotelu-pułapki, który z zewnątrz wygląda jak ekskluzywna enklawa dla najbogatszych, a w rzeczywistości okazuje się starannie zaprojektowaną areną przemocy i rytuałów satanistycznych. Dość wyraźnie wybrzmiewa tu kpina z nowojorskich elit i ich zamkniętego świata – przynależność do niego ma swoją cenę i wymaga ofiar.

Fabuła, przynajmniej na pierwszy rzut oka, cechuje się prostotą. Bohaterka Asia Reaves (Zazie Beetz) po traumatycznych przeżyciach z młodości powraca z nowymi doświadczeniami i nową motywacją do działania. Gdy zatrudnia się jako pokojówka w nowojorskim hotelu The Virgil, szybko okazuje się, że to nie jest cicha przystań dla zmęczonych wędrowców, lecz prawdziwe piekło. Miejsce, w którym luksusowa fasada skrywa pole gry, gdzie klasa uprzywilejowana bawi się kosztem zwykłych ludzi znajdujących się na samym dole hierarchii. Jednak Asia nie trafiła tu przez przypadek – choć nie może być jeszcze pewna z czym ma do czynienia, jest przygotowana, by stoczyć brutalną walkę.

PANNA MŁODA! Sztuka zszywania

THE BRIDE! (2026 / 126 minut)
scenariusz i reżyseria: Maggie Gyllenhaal

Słynna powieść o potworze Frankensteina to dzieło 19-letniej pisarki Mary Shelley, które wywarło ogromny wpływ na literaturę, kino i popkulturę. W ubiegłym roku mieliśmy kolejną próbę wiernego przeniesienia Frankensteina na ekran – dokonał jej Guillermo del Toro, a film powstał dla Netflixa. Jako miłośnik literackiego pierwowzoru zarówno tamten film, jak i najnowszą wariację na temat obejrzałem już w dzień premiery, mając duże oczekiwania, ale też uzasadnione obawy. W tym pojedynku Panna młoda! (The Bride!) w reż. Maggie Gyllenhaal nokautuje rywala. Zamiast kolejnej klasycznej adaptacji, mamy tu dzieło autorskie, pełne brawury i wizualnej kreatywności.

W filmie znajdziemy elementy czarnej komedii, tragicznego romansu, kina gangsterskiego epoki wielkiego kryzysu oraz sympatycznej laurki dla hollywoodzkiego kina z lat 30. Co najważniejsze, ta pozornie ryzykowna kombinacja zaskakująco dobrze działa. Jessie Buckley i Christian Bale stworzyli szalony, niepokojący i zabawny duet dziwolągów, między którymi rodzi się osobliwa relacja – jednocześnie romantyczna i groteskowa. Dzięki nim nawet najbardziej ekstrawaganckie pomysły reżyserki nie wydają się pustą stylizacją, lecz składają się na pełną emocji opowieść o dwóch istotach szukających swojego miejsca w świecie. Ironia sytuacji jest porażająca – świat wokół bohaterów jest potworny, niesprawiedliwy i pełen przemocy, co nie przeszkadza mu z oburzeniem odrzucać tych, którzy wyglądają jak potwory.

KOPNĘŁABYM CIĘ, GDYBYM MOGŁA. Rose Byrne na granicy emocjonalnego nokautu

If I Had Legs I'd Kick You (2025 / 113 minut)
scenariusz i reżyseria: Mary Bronstein

Tekst opublikowany w serwisie film.org.pl

Po 17 latach od czasu ostatniego filmu pełnometrażowego Mary Bronstein powraca z nowym projektem, inspirowanym jej własnymi przeżyciami związanymi z macierzyństwem. Nie mamy tu jednak do czynienia z realistycznym dramatem, lecz psychologicznym horrorem z elementami czarnego humoru. Amerykańskie niezależne przedsiębiorstwo A24 nie tylko zapewniło filmowi premierę na festiwalu w Sundance i udział w innych prestiżowych imprezach (takich jak festiwal w Berlinie), lecz także szeroką dystrybucję kinową. Wśród producentów znajdują się Josh Safdie i Ronald Bronstein, współtwórcy sukcesu Wielkiego Marty’ego, który trafił w tym roku do strefy oscarowej, zdobywając aż 9 nominacji. Kopnęłabym cię, gdybym mogła (If I Had Legs I’d Kick You) trafiło na listę oscarową tylko z jedną nominacją.

„100 najlepszych westernów wszech czasów”, czyli nowa publikacja filmoznawcza

data wydania: 1 stycznia 2026 

liczba stron: 213

cena: 0,00 PLN +

koordynacja wydania: Andrzej Bakuła

autorzy (alfabetycznie): Andrzej Bakuła, Mariusz Czernic, Jacek Dygoń, Kuba Haczek, Patryk Karwowski, Cezary Komuda, Marcin Kończewski, Stefan Kowalczyk, Radek Pisula

Od 1 stycznia 2026 dostępna jest nowa publikacja filmoznawcza – „100 najlepszych westernów wszech czasów”. Nie ma ona (przynajmniej na razie) wersji drukowanej na papierze – skład i łamanie zostały przygotowane pod publikację cyfrową. E-booka można pobrać według modelu PWYW (pay what you want), czyli za dowolną opłatą lub za darmo, wpisując kwotę 0,00 PLN.

Jako osoba współtworząca ten projekt, chciałbym krótko wyjaśnić, czym ta publikacja jest i czym nie jest. Nie jest to autorski ranking jednego krytyka ani próba ustanowienia „kanonu ostatecznego”. Podstawą książki jest głosowanie czytelników fanpejdża Westerny, w którym udział wzięło 50 fanów oraz redaktorzy tej strony (Andrzej Bakuła, Stefan Kowalczyk i osoba pisząca niniejszy tekst). Ich głosy złożyły się na finalną setkę oraz jej kolejność. To właśnie dlatego układ tytułów może być zaskakujący – żelazna klasyka sąsiaduje tu z produkcjami nowoczesnymi, hollywoodzkie kino przeplata się z europejskim i w ostatecznym rozrachunku liczą się także dzieła, które nie są rasowymi westernami, gdyż mieszają się w nich różne konwencje gatunkowe.

130 / 130, czyli 130 filmów na 130-lecie kina

Dzisiaj jest dzień szczególny. 28 grudnia 1895 roku, czyli dokładnie 130 lat temu, odbył się publiczny pokaz ruchomych obrazów w Paryżu zorganizowany przez Auguste'a i Louisa Lumière'ów. Jest to umowna data narodzin kinematografii. Co ciekawe, już przed braćmi Lumière były organizowane płatne pokazy filmów: Émile'a Reynaud (1892), Maxa i Emila Skladanowskich (kwiecień 1895) oraz Woodville'a Lathama (maj 1895). Jednak to właśnie prezentacja Lumière'ów, składająca się z 10 filmów, odbiła się szerokim echem na świecie. Z lokalnej atrakcji i jarmarcznego widowiska, które przyciągnęło 33 widzów, kino przeobraziło się w globalny przemysł – obejmujący produkcję, dystrybucję i sieci kinowe na wszystkich kontynentach (z wyjątkiem rzecz jasna Antarktydy).

SPLAT!FILMFEST 2025. Krwawy nokaut dla widza

16 obejrzanych filmów (plus jeden nie do końca), siedem (z ośmiu) festiwalowych dni zaliczonych, gala wrestlingowa „Clash of the Creeps” obejrzana, a w samo Halloween podróż z Warszawy do Lublina na Wszystkich Świętych i ostra infekcja dróg oddechowych leczona przez 8 dni antybiotykiem. Tak w skrócie wygląda mój bilans ostatnich dwóch tygodni. Ostatecznie 11. edycja Splat!FilmFest okazała się całkiem niezła, choć moim ulubionym filmem z repertuaru stała się jednak produkcja z 2014, nie biorąca udziału w konkursie (Blood Punch – Krwawy nokaut). 

Nie udało się obejrzeć filmu, który zgarnął nagrodę publiczności w najważniejszej kategorii (Życie dla początkujących), ale i tak sporo dobra z tej edycji wyciągnąłem. Impreza należała do Rodziny Adamsów, Milo Cawthorne'a, Deathstalkera, nawiedzonych sprzętów AGD oraz Cassady McClincy uwięzionej w pułapce rzeczywistości. Jak zwykle, moje teksty związane z festiwalem można przeczytać na stronie Film.org.pl  – tutaj tylko zebrałem linki do tych artykułów. 

Witajcie w Krainie Mroku! Oto 11. edycja SPLAT!FILMFEST

Czekając na 11. edycję SPLAT!FILMFEST, czyli 5 premier filmowych, które kuszą najbardziej

WAŻKA. Kino kameralne z duszą thrillera [RECENZJA]

KRAINA MROKU. Między snem dziecka a koszmarem dorosłych [RECENZJA]

Krwawy nokaut dla widzów, czyli podsumowanie 11. edycji SPLAT!FILMFEST